zaw

Paweł E. Strzelecki a Australia

  druk

Marian Kałuski

Przeciętny Australijczyk na pewno nie wie kto to był Paweł E. Strzelecki i dlaczego najwyższy szczyt Australii jest nazwany Mount Kosciuszko.
Jednak nie ma się temu co dziwić. Jest to rzecz zupełnie naturalna. Człowiek, chociażby nie wiem jak był mądry, nie może wszystkiego wiedzieć, także i dlatego, że nie wszystko jest nauczane – bo siłą rzeczy być nie może – nie tylko w szkole podstawowej, ale także w gimnazjum i na uniwersytecie.
     Powiem więcej: jak przeciętny Australijczyk może coś wiedzieć o Pawle E. Strzeleckim - polskim podróżniku po Australii i jednym z wielu podróżników po tym kontynencie, skoro także przeciętny POLAK na pewno nie wie kto to był Strzelecki!. A i na pewno jest wielu Polaków w Polsce, którzy nie wiedzą, albo prawie nic nie wiedzą o polskim bohaterze narodowym Tadeuszu Kościuszce.
Taki jest świat i nikt i nic tego nie zmieni. Jednak można się starać aby pogłębiać wiedzę np. o Pawle E. Strzeleckim w Australii.

moneta     Mogą to robić sami Australijczycy czy raczej odpowiednie instytucje australijskie – rządowe, szkolne czy historyczne. Jednak najwięcej aktywności w tej sprawie powinni okazywać Polacy mieszkający w Australii, wspierani przez odpowiednie placówki i instytucje polskie w kraju.

Od kilku lat propagatorem zasług Pawła Edmunda Strzeleckiego dla Australii i informatorem o Tadeuszu Kościuszce tak w środowisku polskim jak i australijskim oraz osobą, która najwięcej troszczy się o pomnik jest zapewne red. Ernestyna Skurjat–Kozek wraz z Krzysztofem Kozkiem i prowadzony przez nich portal Polonii australijskiej – „Puls Polonii” oraz Stowarzyszenie Mt. Kosciuszko Incorporated działające w Perth w Zachodniej Australii i kierowane przez Adama Dzięioła i Annę Habryn, a na łamach „Tygodnika Polskiego” Witold Łukasiak.
Wszystko to jednak jest nie wystarczające, szczególnie jeśli chodzi o Australijczyków.

Tak jak powiedziałem, przeciętny Australijczyk nie wie kto to był Paweł E. Strzelecki i dlaczego najwyższy szczyt Australii nazywa się Górą Kościuszki. Jednak trzeba przyznać że Australijczycy zrobili od XIX wieku i robią wiele dla uczczenia pamięci Strzeleckiego.
     I tak w Australii jest wiele nazw geograficznych pochodzących od Pawła E. Strzeleckiego, które zostały nazwane przez Australijczyków lub innych podróżników dla uczczenia jego zasług dla Australii.

Są to:

Strzelecki farming

I kolejne przykłady:

W szeregu miastach australijskich, szczególnie wielkich (np. Sydney, Melbourne, Canberra) i w rejonie Gippsland w stanie Wiktoria (np. w Yallourn) są ulice Strzeleckiego.
Np. w Melbourne aż 6 ulic nosi imię Strzeleckiego: w Sunshine West, Laverton i Altona Meadows (jako Strezlecki) i Cranbourne North, Kilsyth i Taylors Lakes (jako Strzelecki).

Strzelecki w 1840 roku badał północną i odkrył południową część krainy Gippsland w stanie Wiktoria. Stąd tutaj obok ciągle istniejących nazw geograficznych: Strzelecki Town i Pasma Strzeleckiego było tu dawnej szereg innych nazw noszących imię naszego rodaka.
Były to: linia kolejowa Strzelecki Railway albo Strzelecki Siding, stacja kolejowa Strzelecki Station, urząd pocztowy Strzelecki (zamknięty w 1953 r.) oraz kopalnia węgla Strzelecki Mine.
     W czasie gorączki złota w stanie Wiktoria (okolice Ballarat) w latach 50 XIX w. szczęścia na polach złotodajnych szukało również wielu Polaków. Z tego okresu pochodziła nazwa Strzelecki Reef.

liscDzięki staraniom Królewskiego Towarzystwa Historycznego w Wiktorii (Royal Historical Society of Victoria) wzniesiono w Gippsland w 1927 roku 7 obelisków upamiętniających trasę podróży przez tę krainę Pawła E. Strzeleckiego w 1840 roku. Obeliski te stoją w miejscowościach: Hayfield, Loy Yang (Traralgon), Koornalla, Mariboo North, Leongatha, Korumburra i Corinella.
     Na drodze do Queenstown na górze Mount Arrowsmith na Tasmanii znajduje się od bardzo dawna usypisko kamienne (cairn) zwane Strzelecki Cairn.

W stulecie nazwania Góry Kościuszki na jej szczycie 17 lutego 1940 roku odbyła się uroczystość odsłonięcia obelisku z pamiątkową tablicę mówiącą o nazwaniu góry przez Pawła Edmunda Strzeleckiego. Na uroczystości tej rząd Nowej Południowej Walii reprezentował minister sprawiedliwości Sir Henry Manning, a rząd polski konsul generalny w Sydney Władysław Noskowski.

W 1988 roku z okazji 200-lecia Australii naród polski sprezentował narodowi australijskiemu monumentalny pomnik Pawła E. Strzeleckiego, który stanął w miejscowości Jindabyne, u podnóża Alp Australijskich. Strzelecki wyciągniętą ręką wskazuje kierunek najwyższego ich szczytu – Góry Kościuszki.
     Z tej samej okazji Polsko-Australijskie Towarzystwo Kulturalne w Melbourne ufundowało płaskorzeźbę Pawła E. Strzeleckiego, która została umieszczona na ścianie zewnętrznej budynku Wydziału Nauk o Ziemi Uniwersytetu Melbourneńskiego, a Związek Polski w Nowej Południowej Walii – Oddział w Maitland ufundował w Parku Króla Edwarda, przy autostradzie New England Highway w Maitland obelisk kamienny na cześć Pawła E. Strzeleckiego, na którym pod odlanym z brązu, naturalnej wielkości profilem podróżnika umieszczona jest tablica z informacją (oczywiście po angielsku) o jego zasługach dla Australii.

Było czy nadal jest wiele innych rzeczy i budowli w Australii nazwanych imieniem Strzeleckiego, szczególnie w badanej przez Strzeleckiego krainie Gippsland (stan Wiktoria), jak np. targowisko Strzelecki Fresh Fruit and Veggie Market w Leongatha, motel Strzelecki Motor Inn przy autostradzie Princess Highway w Traralgon, piekarnia Strzelecki Bakery w miasteczku Mirboo North.
W tej samej miejscowości w 1987 roku utworzono browar o nazwie Strzelecki Brewing Company (W. Łukasiak).

W 1974 roku istniejąca wówczas australijska linia lotnicza TAA nazwała jeden ze swych nowoczesnych odrzutowców pasażerskich McDonnell Douglas DC-9-31 „Paul E. Strzelecki”; samolot ten miał numer rejestracyjny VH–TJN.

strzelecki-house
     W marcu 1991 roku w Leongatha (Gippsland) poseł do parlamentu Peter McGauran otworzył nowy dom starców imienia Strzeleckiego (Strzelecki house - widok z prawej) przy regionalnym szpitalu - Mirboo North and District Bush Nursing Hospital.

23 września 1983 roku (czyli 25 lat temu), dzięki staraniom Studium Historii Polonii Australijskiej – Polish Australian Historical Society (kier. Marian Kałuski) Poczta Australijska - Australia Post wypuściła w wielomilionowym nakładzie serię złożoną z czterech znaczków pocztowych zatytułowaną „Explorers of Australia” (Odkrywcy Australii). Jeden z tych znaczków, o nominale 30 centów, przedstawia głowę Pawła E. Strzeleckiego.

Jednocześnie wydano album „The Collection of 1983 Australian Stamps”, w którym informacje o Strzeleckim zaczerpnięto z pracy Mariana Kałuskiego „Sir Paul E. Strzelecki. The man who climbed and named Mt Kosciusko” (PAHS, Melbourne 1981), co zaznaczono w publikacji.
Największy dziennik wydawany w Melbourne (nakład 587000) „The Sun” pisał w wydaniu z datą 23 września 1983 roku:
„Po czterech latach walki Polish Australian Historical Society doprowadziło do tego, że Australia Post uhonorowała ich rodaka”

Dalsza część artykułu znajduje się na następnej stronie _kliknij tutaj_ ...